Over de spelling Over de spelling
In het verleden heb ik me niet al te veel bekommerd om het gebruik van de juiste spelling van de Grunneger woorden en Grunneger gezegden op mijn site. Het 'inventariseren' van woorden en gezegden stond voor mij voorop (en zo is de site ooit immers ook begonnen).
Sinds medio 2003 besteed ik gericht aandacht aan de spelling op mijn site Grunneger Bladzieden. Ik hanteer daarbij de spellingregels zoals die te vinden zijn in het boekje van K. ter Laan: "Over De Groninger Volkstaal" (Wolters-Noordhoff / Bouma's Boekhuis, t.b.v. Groninger Boekverkoperscollege, Groningen,1984; ISBN 90 6243 035). Daar waar nodig wordt deze informatie geactualiseerd met spellingsinformatie uit het Zakwoordenboek Gronings-Nederlands/ Nederlands-Gronings van Siemon Reker (Staalboek Veendam, ISBN 90.72938.16.X, 5e druk).
Basisregels voor de spellingHanteer de volgende 'kort-door-de-bocht' basisregels voor de spelling van uw Groninger teksten en u bent al een eind op de goede weg.
| Regel/richtlijn | Toelichting | Voorbeelden |
|---|---|---|
| De klank bepaalt de schrijfwijze | Eerbiedig de lokale varianten van het Gronings |
- huus of hoes: beide okay - vare of vaier: beide okay - in of ien: beide okay |
| Op papier wordt niet geknauwd | Schrijf aan het einde van een woord niet -'n maar -en |
- handen en vouten - boeren en knechten |
| Veel voorkomende klanken |
- ai - aai - aauw - oa - ou - oe - ij |
- hai, zai, daip - maai, klaai - gebaauw, vraauw - noaber, proaten - nou, dou, bedounen - boeten, kloeten - twij, drij, nijs, steukelderij |
| De lidwoorden zijn korter dan kort |
- de: de - het: t - een: n |
- de kraande - t nijsblad - n weekblad |
| De aanwijzende voornaamwoorden |
deze: dizze dit: dit die: dij dat: dat |
dizze man en dij vraauw dit boompie en dat stroekie |
Spellingsregels in meer detail
Hieronder staan de belangrijkste spellingsregels uit het voornoemde boekje van ter Laan in samenvatting. Voor de details raadplege u de uitgave zelve. U kunt voor een online cursus "Goed spellen in het gronings" ook terecht bij de 'Broeslezzen' (=spoedcursus) van Eltje Doddema, een autoriteit op het gebied van Groninger taal en cultuur en winnaar van de K. ter Laan-prijs in 2004.
Klanken
Uitgangen
Klanken| Klank | Context | Subcontext | Schrijf | Voorbeeld |
|---|---|---|---|---|
| A | in open lettergrepen | (klank is dan zowiezo lang) | a | naren, plazen |
| in gesloten lettergrepen | bij lange klank | aa | aarg, haalf | |
| in gesloten lettergrepen | bij korte klank | a | gerak, mak | |
| Klank | Context | Subcontext | Schrijf | Voorbeeld |
| E | in open lettergrepen | maar niet aan het einde van een woord | e | even, heren |
| in open lettergrepen | en wel aan het einde van een woord | ee | op glee, nee, zee | |
| als toonloze e | maar niet als zelfstandig woord | e | gelieke, grode | |
| als toonloze e | en wel als zelfstandig woord nl. in de betekenis van 'hij' (niet beklemtoond) |
e | Hai zol kommen. En ik geleuf hom as e dat zegt. |
|
| Klank | Context | Subcontext | Schrijf | Voorbeeld |
| I | beklemtoond | ongeacht of de klank lang (1) of kort (2) is | ie | 1: kriegen, schrieven 2:stiekel, Triene |
| niet beklemtoond | en niet aan het einde van een woord | i | ledikant, petroliom | |
| niet beklemtoond | maar wel aan het einde van een woord | ie | Jannewoarie, roezie, takkie | |
| in eigennamen | - | i | Idoa, Minoa, Marioa | |
| in 'vreemde' woorden | - | i | artikel, dito | Klank | Context | Subcontext | Schrijf | Voorbeeld |
| O | in open lettergrepen | (klank is zowiezo lang) | o | open, lopen |
| in gesloten lettergrepen | uitspraak als in 'bos' | o | gobbe, tobbe, wotter | |
| in gesloten lettergrepen | uitspraak als in 'pot' | ò (of gewoon: o) | gròf, lòf, n bòd doun | |
| in gesloten lettergrepen | ö-klank | ö | klokke löpt weer, rötterg, störm | |
| - | 'af' in het ABN | òf | òflopen, hai is van ber òf | Klank | Context | Subcontext | Schrijf | Voorbeeld |
| U | in open lettergrepen | (klank is zowiezo lang) | u | lu, vraauwlu,strunen |
| in gesloten lettergrepen | en lange klank | uu | buuls, puutje | |
| in gesloten lettergrepen | en korte klank | u | nust, t regent dat het gut, dezulfde |
Uitgangen| Uitgang | Context | Subcontext | Schrijf | Voorbeeld |
|---|---|---|---|---|
| -EG | vgl. met -ig in ABN | na een toonhebbende lettergreep | -eg | dokeg, miezeg, klaainzereg |
| idem | na een toonloze lettergreep | -g (e vervalt) | dokerg, miezerg | Uitgang | Context | Subcontext | Schrijf | Voorbeeld |
| -EN | - in werkwoorden - in vervoeging van werkwoorden - in meervoud van zelfst. nmw. |
na een toonhebbende lettergreep | -en | - fietsen, lopen - wie mainen, zij proaten - peerden, kooien, swienen |
| idem | na een toonloze lettergreep | -n | - kibbeln, rabbeln, timmern | |
| afgeleide zelfst. nmw. | -en | - taiken, bedoulen, verainen | ||
| In de uitspraak is de karakteristieke 'knauwende n' natuurlijk duidelijk hoorbaar! | ||||
(wordt vervolgd)